Het ligt in deze rumoerige weken natuurlijk voor de hand om naar de Tweede Kamer te kijken en dan deze tweedeling daar op los te laten. Mijn aanleiding voor deze column is echter niet de Tweede Kamer (daar wordt al genoeg over geschreven), maar een discussie over vernieuwing van de medezeggenschap waarin de laatste jaren nogal eens mensmoedige pogingen worden ondernomen.
Meestal, zo bleek uit die discussie, zijn die experimenten of heel erg informeel en op de betreffende organisatie toegesneden, of een beetje halfhartig omdat we wel wat minder formeel willen, terwijl we de wet toch ook niet los willen laten. Hinken op twee benen. Betrokken zijn in vrijheid maar tegelijkertijd wel – verstandig – gebonden willen zijn aan het vangnet van de wet.
Mijn inzicht van deze week was dat je die twee wat meer van elkaar zou moeten scheiden om ze elk met meer effect naast elkaar te laten bestaan. Formele medezeggenschap is heel erg nodig, zo blijkt telkens weer, maar betrokkenheid, met al zijn vormen, kan daarin niet altijd een plek vinden. Voor effectieve formele medezeggenschap moet je een beetje afstand kunnen nemen om verstandig zaken te kunnen doen.
Zo kwam ik zomaar op de gedachte van de toezichthoudende or waarin het formele deel van betrokkenheid (het afstandelijke deel) professioneler kan worden georganiseerd op een manier die verschil maakt, waardoor de gevoelde betrokkenheid op veel meer plaatsen en op veel informelere en flexibelere wijzen, een plek kan krijgen op een manier die uiting geeft aan verbondenheid.
Slaan we twee vliegen in één klap. Na een tijd waarin het zo aan toezicht heeft ontbroken (waarvan de gevolgen denk ik nu pas echt voelbaar worden) kan een versterking ervan geen kwaad. De gevolgen van al dat ontbrekende toezicht worden ook juist door werknemers gevoeld en gedragen. Tegelijkertijd is de verbondenheid en de betrokkenheid tussen mensen en organisaties zo veelvormig geworden (vaste dienst, uitzendkracht, tijdelijke contracten of gewoon zzp’er) dat niet meer kan worden volstaan met het collectief organiseren ervan.
De toezichthoudende or. Het klinkt in ieder geval al goed. En hij bestaat natuurlijk gedeeltelijk al Er zitten per slot van rekening al heel wat “toezichthoudende” elementen in wat de ondernemingsraad (en de vakbond) kunnen en mogen.
