De cijfers van onderzoeksbureau GfK laten een duidelijke trend zien. Begin dit jaar gebruikte 2,8 procent van de Nederlanders wel eens een flitsbezorger. Onder meer door de snelle uitbreiding van diensten als Flink en Getir groeide de klantenkring naar een hoogtepunt van 4,5 procent afgelopen zomer. Sindsdien zijn grote groepen klanten afgehaakt. GfK-onderzoeker Norman Buysse: ‘De afname van de klantenkring is fors. In oktober maakte nog maar 3 procent van de Nederlanders gebruik van een flitsdienst. Daarmee zijn we bijna terug op het niveau van begin dit jaar.’

Ommekeer voor flitsdiensten na maanden van omstuimige groei

De opmars van flitsdiensten was de afgelopen jaren indrukwekkend. In de zomer van 2020 was wat internationaal quick commerce wordt genoemd in Nederland nog een vrijwel onbekend fenomeen. In december van dat jaar opende het Duitse Gorillas in de Amsterdamse woonwijk De Pijp de eerste darkstore. Het vormde het begin van wat een dollemansrit lijkt te zijn. Gesteund door miljarden aan durfkapitaal breidde Gorillas in hoog tempo uit en arriveerden achter elkaar ook internationale rivalen als het Duitse Flink, het Britse Zapp en het Turkse Getir in Nederland.

Nauwelijks een week ging sindsdien voorbij zonder nieuws over flitsbezorgers. Was het niet de opening van een nieuwe darkstore, dan was het wel berichtgeving over de snelle opmars van het gebruik van de diensten, vooral onder jonge consumenten. En begin dit jaar de samenwerking tussen Gorillas en Jumbo en het feit dat de familie Van Eerd een belang nam in deze flitsbezorger.

Aandacht voor schaduwkant zoals overlast en rendement nam snel toe

Maar ook waren er verhalen over de overlast van de fietskoeriers en de ruzies tussen de snelgroeiende internationale bedrijven en gemeenten over de vestiging van darkstores in woonwijken. En door de oplopende rente bleken de bomen voor de flitskoeriers toch niet tot in de hemel te groeien. Nieuwe kapitaalrondes verliepen steeds moeizamer, aandeelhouders werden kritischer over de enorme verliezen en achter elkaar begonnen de verschillende partijen met reorganisaties en rationalisering van de activiteiten. Zapp besloot zich helemaal terug te trekken uit Nederland, Gorillas zette de expansie grotendeels stil en op steeds meer locaties dwongen gemeenten de sluiting van darkstores af.

Consolidatie bij flitsdiensten in volle gang, Gorillas houdt op te bestaan

Ook de consolidatie in de branche is in volle gang. Deze maand werd bekend dat Jumbo-partner Gorillas ophoudt te bestaan als zelfstandige onderneming en wordt opgeslokt door rivaal Getir. En dan zijn er nog de oplopende prijzen van onder meer energie en levensmiddelen die het besteedbare inkomen van veel Nederlandse huishoudens onder druk zetten.

Zorgen over koopkracht hebben grote invloed op klantenkring flitsbezorgers

Dat heeft op de flitsbezorgers een extra grote invloed, legt Buysse van GfK uit. ‘De crisis raakt niet iedereen op dezelfde manier. We hebben onderzocht welke groepen zeggen het financieel moeilijk te hebben. Vooral eenpersoonshuishoudens geven dit aan, onder wie de zogenoemde young singles. De groep alleenstaanden onder de 40 is binnen de klantenkring van flitsbezorgers sterk oververtegenwoordigd.’

Oververtegenwoordiging jonge alleenstaanden slecht nieuws voor flitsbezorgers

Waar deze groep maar 7 procent van de klantenkring van reguliere supermarkten vormt, zijn alleenstaanden onder de 40 jaar goed voor 19 procent van de klantenkring van flitsbezorgers, zo blijkt uit de cijfers van GfK. Buysse: ‘We hebben zowel in mei als in oktober gevraagd of consumenten de afgelopen drie maanden gebruik hebben gemaakt van een dienst. Daaruit blijkt dat de klantenkring van Flink, Gorillas en Getir is afgenomen.’ Zapp was ten tijde van het onderzoek nog actief op de Nederlandse markt. Hun darkstores, alleen in Amsterdam, zijn overgenomen door Gorillas.

Flink heeft van de flitsbezorgers nog altijd met afstand het grootste bereik

Het onderzoek van GfK laat zien dat Flink onder de flitsklanten nog altijd met afstand het grootste bereik heeft. 63 procent van de mensen die gebruik hebben gemaakt van een dienst, heeft dat de afgelopen drie maanden ten minste nog één keer bij Flink gedaan. In mei lag dat percentage nog op 68. Bij Gorillas liggen deze cijfers op respectievelijk 39 en 45 procent en bij Getir op 26 en 30 procent. Opgeteld heeft de nieuwe onderneming van Getir en Gorillas dus een nipt groter bereik dan marktleider Flink.

De flitsdiensten zijn het meest actief in de drie grote steden. Ook hier verliezen de grote drie terrein ten opzichte van mei. Wel zijn de verschillen tussen de drie belangrijkste spelers een stuk kleiner. Flink bereikt 53 procent van de flitsklanten, dat was 57 procent in mei. Gorillas zit op 46 procent, was 49 procent, en Getir op 39 procent, was 44 procent.

Op de grootste markt voor flitsbezorgers, Amsterdam, is Gorillas de grootste

GfK heeft ook nog specifiek gekeken naar de stad waar flitsbezorging in ons land begon en waar de meeste darkstores gevestigd zijn: Amsterdam. Daar is het beeld iets anders dan landelijk. Gorillas is daar met een bereik van 59 procent de grootste. De ‘oer-flitsbezorger’ heeft bovendien ten opzichte van mei geen bereik ingeleverd. Dat geldt wel voor Flink, 47 procent, en dat was 53 procent. Getir leverde echter het meest in. In mei was de Turkse onderneming met een bereik van 55 procent onder flitsklanten nog de nummer 2. In oktober lag dat bereik op nog maar 38 procent.

Klantenkring vertelt maar een deel van het verhaal

Klantenkring vertelt echter maar een deel van het verhaal als het aankomt op marktaandeel. Ook het bestelbedrag en het aantal keer dat klanten bestellen hebben daar invloed op. ‘Hoe hoger de penetratie van een flitsmerk, des te lager de frequentie van het gebruik van dit merk. Bij Flink wordt dus relatief minder vaak besteld dan bij de andere spelers op de markt’, meldt GfK.

Vooruitzichten voor flitsbezorgers voor 2023 wijzen op verdere daling

Het is maar de vraag of de klantenkring van flitsbezorgers in 2023 weer gaat groeien. Volgens Buysse zijn de vooruitzichten op dat vlak niet rooskleurig. ‘We hebben flitsklanten ook gevraagd of ze als de inflatie hoog blijft evenveel gebruik blijven maken van de snelle bezorgdiensten. Slechts 30 procent van de huidige klantenkring geeft aan dit te blijven doen. Bijna de helft is van plan minder vaak te gaan bestellen, terwijl ruim 20 procent helemaal wil gaan stoppen met het gebruik van flitsbezorgers.’

Klanten zien flitsbezorgers niet als vervanging voor de supermarkt

De redenen waarom consumenten gebruikmaken van quick-commerce-diensten verklaart de dalende populariteit voor een deel, stelt Buysse. ‘Klanten zien het niet als een vervanging van de supermarkt, maar vooral voor vergeten boodschappen en impulsaankopen. Veel klanten kiezen er om geld te besparen nu voor om op dat soort momenten niets te doen of naar de supermarkt te gaan. We zien in het onderzoek ook dat steeds meer consumenten de flitsdiensten zien als overbodig en duur. Dus de drempel om te bestellen is ook hoger nu.’