Veel minder Nederlanders met overgewicht, minder rokers en minder problematisch alcoholgebruik in het jaar 2040. Dat is het doel van het Nationaal Preventieakkoord (NPA), opgesteld in 2018. De overheid maakte daarin met meer dan 70 maatschappelijke organisaties afspraken om deze drie doelen te behalen.
De reden? Roken, overgewicht en overmatig alcoholgebruik hebben niet alleen gevolgen voor de individuele gezondheid, maar ook voor de samenleving als geheel. Ze kunnen leiden tot verminderde productiviteit op het werk, verhoogde arbeidsongeschiktheid, sociale problemen en een verhoogd risico op ongevallen en geweldsdelicten.
Een gezondere bevolking kost bovendien minder geld. Indirect door de hiervoor genoemde gevolgen, maar ook direct. Want de behandelingen van gezondheidsproblemen die verband houden met roken, overgewicht en alcoholmisbruik, zijn niet goedkoop. Wanneer er minder van zulke behandelingen nodig zijn, kan het geld op andere plekken in de gezondheidszorg worden ingezet.
Huidige maatregelen zetten geen zoden aan de dijk
De afspraken in het NPA lijken echter onvoldoende impact te hebben. Dit blijkt uit een modelberekening van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). De ambities voor 2040 worden bij alle drie de thema's niet gehaald. Ook niet bij een rooskleuriger inschatting.
Het RIVM berekende hoe de situatie in 2040 zal zijn (gebaseerd op de voortgang tot nu toe) met én zonder de afspraken. Het is duidelijk dat er extra én aangescherpte maatregelen nodig zijn om de ambities te halen.
Iets minder rokers dan zonder preventieakkoord
Het aantal rokers zal in 2040 iets verder zijn gedaald mét de afspraken dan zonder. Volgens de berekeningen rookt ongeveer 10 procent van de volwassenen dan nog, in plaats van de ambitie van maximaal 5 procent. Zonder de afspraken zou dit uitkomen op ongeveer 13 procent. Ook zal nog 4 procent van de jongeren (12 t/m 15 jaar) roken, terwijl de ambitie is dat in 2040 geen enkele jongere meer rookt. Zonder de afspraken zou dit uitkomen op ongeveer 5 procent.
Nauwelijks daling overgewicht en drankmisbruik
De ambitie is dat in 2040 maximaal 38 procent van de volwassenen en maximaal 9,1 procent van de kinderen (4 t/m 17 jaar) overgewicht heeft. Maar volgens de berekeningen komt dit met de afspraken uit op ruim 55 procent van de volwassenen. Zonder afspraken zou dat 58 procent zijn. Het aantal kinderen met overgewicht zal in 2040 ongeveer 14 procent (met de afspraken) bedragen in plaats van 15 procent (zonder de afspraken).
Bij problematisch alcoholgebruik verwacht het RIVM ook 'weinig effect' van de afspraken. De ambitie is 5 procent problematische drinkers in 2040. Uit de berekening blijkt dat deze groep met de afspraken nauwelijks daalt en uitkomt op ongeveer 8 procent in 2040.
Maatregelen verder aanscherpen en uitbreiden
De ambities van het NPA blijven overeind. In het NPA is afgesproken dat het RIVM elke vier jaar de impact van de afspraken in het NPA doorrekent. Dit was slechts de eerste keer. Om die ambities te bereiken, zijn aanvullende maatregelen nodig.
Zoals verdere accijnsverhogingen, de deelname aan effectieve stoppen-met-roken-zorg vergroten, het gebruik van e-sigaretten tegengaan, gezond voedsel goedkoper maken, ongezond voedsel en alcohol duurder maken, alcohol minder beschikbaar maken en reclame voor ongezond voedsel en alcohol verder beperken. Dat klinkt als een schot voor open doel. Maar wel een waar arboprofessionals aan zouden kunnen bijdragen.
Dit is wat je als arboprofessional kunt doen
Je zult er het verzuim niet eigenhandig mee terugdringen, maar alle beetjes helpen.
Introduceer gezonde producten, schrap ongezonde producten
Gemak dient de mens. Wat er is, kun je kopen, wat er niet is, niet. Als arboprofessional kun je pleiten voor gezonde voedingsopties in de bedrijfskantine. En eventueel voor het verwijderen van de ongezonde opties. Mocht je medewerkers keuzevrijheid willen geven, dan kun je pleiten voor prijsverhogingen van minder gezonde opties.
Maak ongezonde keuzes duurder, en gezonde keuzes goedkoper
Want het RIVM concludeert herhaaldelijk dat prijsverhogingen werken en dus nodig zijn om de gezondheidsdoelen uit het preventieakkoord te halen. Als arboprofessional kun je dit concept toepassen door te pleiten voor lagere prijzen voor gezondere opties. Een broodje gezond goedkoper maken en een broodje kroket duurder. Hetzelfde geldt voor een pakje melk tegenover een blikje cola.
Ook het aanbieden van stoppen-met-rokenprogramma's en beweging integreren in de bedrijfscultuur zijn dingen die je kunt bemoedigen.
Maar vergeet niet: werkgevers hebben slechts in beperkte mate grip op de leefstijl van hun werknemers. Je kunt een werknemer niet verplichten tot sporten, afvallen en stoppen met roken. Maar gezonde opties aanbieden is een goede start.
In 2027 gaat het RIVM weer onderzoek doen, met gegevens die beschikbaar zijn tot en met 2026.
Bronnen:
Impact van het Nationaal Preventieakkoord voor roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik, RIVM, Rijksoverheid, Volkskrant
