De 4-jaarlijkse Arbobalans geeft inzicht in de kwaliteit van werk en de werkgerelateerde gezondheid in Nederland. De Arbobalans 2024 beslaat de periode 2015-2023.
Kwaliteit van de arbeid
De kwaliteit van arbeid in Nederland is sinds 2015 relatief stabiel gebleven, met lichte verschuivingen. Er is minder fysiek belastend werk, terwijl de hoeveelheid langdurig beeldschermwerk juist is toegenomen. Stressvol werk, met hoge taakeisen en lage autonomie, neemt iets af. Technologie maakt werk voor velen makkelijker en efficiënter, maar zorgt ook voor meer toezicht en mentale belasting bij sommigen.
Er zijn verschillen zichtbaar in sectoren onderling. Zo ervaart de zorg vooral psychosociale belasting, terwijl landbouw, vervoer, horeca en bouw vooral kampen met fysieke belasting en omgevingsrisico's.
Effecten op de gezondheid
De gezondheid van werkenden verslechtert licht, met een stijging in burn-outklachten van 13% naar 19%. Het ziekteverzuim neemt toe: meer werknemers melden zich ziek en zij verzuimen ook langer. In 2023 meldt 51% zich ziek, tegenover 45% in 2015. De gemiddelde verzuimduur stijgt van 7 naar 8,2 dagen. Tegelijkertijd blijft het aandeel werknemers met chronische aandoeningen stabiel rond 36%. Van hen geeft 22% aan dat deze aandoeningen (deels) werkgerelateerd zijn.
Het aantal arbeidsongevallen met verzuim blijft stabiel. Rond 1,3% van de werknemers krijgt ermee te maken. Maar steeds meer werkenden noemen psychische overbelasting als oorzaak van hun verzuim. In 2023 meldt 3,9% van de werknemers een nieuwe beroepsziekte, vaak gerelateerd aan psychosociale of fysieke arbeidsbelasting. Beroepsziekten leiden jaarlijks tot duizenden sterfgevallen, vooral (ruim 70%) door blootstelling aan schadelijke stoffen.
De gemiddelde leeftijd tot waarop werknemers willen en denken te kunnen doorwerken ligt rond de 63 jaar. Zelfstandigen willen en verwachten doorgaans langer door te werken.
Invloed van psychosociale arbeidsbelasting
De ervaren gezondheid hangt sterk samen met de psychosociale arbeidsbelasting, zoals stress, emotioneel zwaar werk en ongewenst gedrag. Deze zaken vergroten de kans op een matige of slechte gezondheid flink. Fysieke belasting en omgevingsfactoren zoals lawaai en gevaarlijke stoffen beïnvloeden de gezondheid ook, maar minder sterk.
De kans op een arbeidsongeval houdt verband met fysieke belasting, omgevingsbelasting en psychosociale belasting. Werknemers die te maken hebben met ongewenst gedrag en emotioneel zwaar werk hebben een ongeveer twee keer zo hoge kans op een ongeval. Dat geldt ook voor werknemers die gevaarlijk werk doen en regelmatig lawaai op de werkplek ervaren.
Werkgevers werken beter aan arbobeleid
Werkgevers voldoen steeds beter aan arboverplichtingen. Het aantal organisaties met een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) steeg van 46% in 2014 naar 64% in 2024. Ook stellen zij vaker preventiemedewerkers aan. Ruim 80% van de werkgevers neemt maatregelen om arbeidsomstandigheden te verbeteren en verzuim te voorkomen.
Maatregelen tegen fysieke risico's, zoals het aanbieden van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM), komen het meest voor. Om psychosociale risico's te beperken, zetten werkgevers in op openheid en meer autonomie, vooral in grotere organisaties en sectoren als de zorg en IT. Organisaties zonder RI&E nemen minder vaak maatregelen, wat het belang van structureel beleid onderstreept.
Bron: TNO
