De feiten liegen er niet om. Uit een recente enquête van TNO over vrouwengezondheid blijkt dat 80% van de vrouwen in Nederland soms of regelmatig hormoongerelateerde klachten heeft, bijvoorbeeld door menstruatie, zwangerschap of de overgang. Van hen houdt 35% die klachten bewust verborgen op het werk. Van elke 10 vrouwen zijn er 4 voorzichtig met met wie ze daarover praten, vaak uit angst voor negatieve reacties. En 7 op de 10 werken door terwijl ze zich eigenlijk ziek voelen.

'34% van verzuim gerelateerd aan overgang'

"Ik zie zo veel vrouwen op mijn spreekuur die zich de dag door worstelen door hormonale klachten, vooral bij de overgang. Ze slapen slecht, hebben spier- en gewrichtsklachten, kampen met stemmingswisselingen, vergeetachtigheid, concentratieproblemen en metabole veranderingen", vertelt (vrouwen)cardioloog Janneke Wittekoek. Ze is mede-oprichter van het Hoofd-Hart-Hormonenprogramma (H3-Netwerk), dat vitaliteit en gezondheid op de werkvloer stimuleert bij allerlei doelgroepen en organisaties.

"Niet verwonderlijk dat 34% van het verzuim gerelateerd is aan de overgang. Veel arboprofessionals en leidinggevenden denken bij de overgang vooral aan opvliegers, maar het gaat om heel veel meer."

'Bespreekbaar maken kan lastendruk verlagen'

Ook gynaecoloog en bedrijfsarts in opleiding Lobke Moolenaar van Arbo Unie en mkbasics ziet dat vrouwengezondheid echt niet langer alleen een vrouwenprobleem is, maar een maatschappelijk arbeidsmarktprobleem. "Veel vrouwen voelen zich nog altijd niet gezien in hun gezondheidsuitdagingen door hormonale veranderingen. Alleen al het bespreekbaar maken ervan in een bedrijf kan de lastendruk verlagen", zegt zij.

"De aandacht hiervoor binnen bedrijven neemt de laatste jaren gelukkig sterk toe. Ook binnen de bedrijfsgeneeskunde is het een belangrijk thema: in 2021 verscheen al een standpunt van de NVAB, onze beroepsvereniging. En dit jaar komt de NVAB-richtlijn Overgang & Werk uit."

Impact van hormonale verandering erkennen

Voor werkgevers, preventiemedewerkers en arbodiensten ligt hier een duidelijke kans én verantwoordelijkheid. Het begint met bewustwording: medewerkers moeten begrijpen wat er in hun lijf gebeurt, leidinggevenden moeten signalen herkennen en bespreekbaarheid stimuleren, arboprofessionals moeten weten wat ze kunnen doen.

"Als we willen dat vrouwen duurzaam inzetbaar blijven, moeten we erkennen dat hormonale veranderingen invloed hebben op hun werk. Door dat te erkennen, er beleid op te maken en flexibel mee te bewegen, maak je niet alleen het leven van medewerkers beter, maar win je als organisatie ook enorm. Want aandacht voor vrouwengezondheid betekent minder verzuim, meer loyaliteit en meer vitaliteit", stelt Moolenaar.

"De bedrijfsarts is bij uitstek degene die kennis heeft op dit gebied, daar wordt nog te weinig gebruik van gemaakt. Vrouwen kunnen vrijblijvend een arbeidsomstandighedenspreekuur aanvragen. Dit is een vertrouwelijk en preventief gesprek, bedoeld om werkgerelateerde gezondheidszorgen te bespreken zonder dat er een ziekmelding nodig is. Wijs ze daar als arboprofessional op."

Combi van beleid, kennis en menselijkheid

Alles draait volgens Moolenaar en Wittekoek om een combinatie van beleid, kennis en menselijkheid. "Een poster ophangen of een eenmalige workshop organiseren is niet genoeg. Allereerst moet er een organisatiecultuur zijn waarin het onderwerp vrouwengezondheid veilig is."

"Je kunt als arboprofessional bijvoorbeeld eerst online informatie aanbieden aan de medewerkers in deze groep. Bijvoorbeeld een online te volgen cursus of webinar. Stel een anonieme enquête op om te toetsen of vrouwen zich vrij voelen hun klachten te bespreken en vraag wat ze nodig hebben. Nodig vrouwen uit op het arbeidsomstandighedenspreekuur, ga open in gesprek met die ene medewerkster die zich vaak ziek meldt", adviseert Wittekoek.

Zet een werkgroep vrouwengezondheid op

Ook kan het opzetten van een werkgroep vrouwengezondheid een mooie eerste stap zijn, weet Moolenaar. "Zo kunnen een paar voorlopers op dit onderwerp inventariseren waar medewerkers nu echt tegenaan lopen. Om daar als een actieve, zichtbare club mee aan de slag te gaan in alle lagen van het bedrijf. Dus niet alleen bij vrouwelijke medewerkers, HR en leidinggevenden, maar ook binnen de managementlaag", zegt zij. "Zo kun je breed beleid maken op alle fases in het vrouwenleven die invloed hebben op het werk."

Neem als bedrijf vrouwengezondheid serieus

Cardioloog Wittekoek is het daarmee eens. "Laat ook vitaliteitscoaches en preventiemedewerkers dit oppakken en stimuleren. Ook zij weten: cardiovasculair risicomanagement, hormonen en metabolisme worden steeds belangrijker, zeker met de huidige vergrijzing. Bedrijfsartsen spelen een unieke rol in het herkennen en erkennen van hormonale klachten op de werkvloer."

"Je kunt je bedrijf gezond houden als je vanuit alle hoeken en allerlei rollen vrouwengezondheid serieus neemt. Zet zonder te betuttelen ook leefstijl in de schijnwerper in het beleid, omdat dit veel invloed heeft op hormonale klachten. Promoot die lunchwandeling, laat weten dat je het belang van ontspanning snapt, zorg voor gezonde voeding in de kantine zonder dat je de frituur helemaal schrapt."

Praktische oplossingen en maatwerk

Los van beleidsvorming, betekent dit voor arboprofessionals en leidinggevenden ook meebuigen en meebewegen in soms heel praktische oplossingen. Denk aan een uurtje later beginnen na weer een slechte nacht, aan een extra pauze, een rustruimte, de temperatuur op de werkplek zelf kunnen regelen. 

"Net als bij beleid, gaat het hierbij om maatwerk. Niet elk bedrijf en niet elke functie vragen dezelfde aanpak. De mogelijkheden voor een docent zijn anders dan voor iemand met een kantoorfunctie. Kijk waar de individuele behoefte en de regelruimte liggen. Besef dat zeker de overgang een verlaagde belastbaarheid kan betekenen. Dus denk actief mee met je medewerkers om ze prettig aan het werk te houden", zegt Moolenaar.

Midlife als gewoon thema

Cardioloog Wittekoek ziet in haar praktijk dat de gezondheidswinst van dergelijke 'kleine dingen' vaak al groot kan zijn. "Het scheelt op mentaal vlak al zoveel als vrouwen de druk niet meer voelen van het moeten presteren binnen de vaste kaders. Van het altijd maar moeten doen wat alle andere medewerkers ook kunnen, het aan de verwachtingen voldoen. Dan neemt de belastbaarheid toe.

Door dit te erkennen in je beleid en praktische oplossingen, maak je van vrouwengezondheid en midlife het hele gewone thema dat het eigenlijk ook is. Met een grote impact op het voorkomen van verzuim, het verhogen van het werkplezier en een verbeterde gezondheid voor de vrouwen zelf."

Checklist: Vrouwengezondheid op de werkvloer

Wil je hier direct mee aan de slag? Bekijk dan: