In 2024 zat de Nederlandse beroepsbevolking gemiddeld 8,9 uur per werkdag. Daarbij gaat het om gemiddeld 4,5 uur tijdens het werk, 1,1 uur woon-werkverkeer (exclusief fietsen) en 3,3 uur in de vrije tijd op een werkdag.
Dit is opnieuw iets meer dan 5 jaar geleden: in 2019 zaten werknemers gemiddeld 8,6 uur per werkdag. Dat blijkt uit recent onderzoek op basis van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) van het CBS en TNO. Daarbij was de vraag aan ruim 60 duizend werknemers hoeveel tijd zij gemiddeld zittend doorbrengen op een werkdag.
We zitten steeds meer (en hebben het niet door)
Er is al jaren veel aandacht voor dat te veel zitten slecht is. Maar ondanks alle health apps, fitbits en zit-stabureaus, zitten we alleen nog maar meer dan voorheen. Maria Hopman, hoogleraar fysiologie aan het Radboud UMC, zegt tegen de NOS dat dit getal bovendien nog een "zuinige inschatting" is: "Als we echt gaan meten, dan zien we eigenlijk dat mensen nog meer zitten dan die 9 uur per dag."
Fysiotherapeut Steffie Schoenmakers zegt dat ze de cijfers niet verrassend vindt, maar wel schokkend. In haar praktijk ziet ze regelmatig klachten die duidelijk samenhangen met langdurig zitten. "Zoals rug- en nekpijn door een passieve houding of te weinig variatie en schouderklachten door het werken achter een laptop of smartphone." Bovendien vindt ze het opvallend dat veel patiënten zelf nauwelijks beseffen hoeveel ze eigenlijk zitten op een dag.
Te veel zitten niet bagatelliseren
Voor werkgevers is te veel zitten niet iets om te bagatelliseren. Al is het alleen maar omdat veel zitten en weinig bewegen gepaard gaan met gezondheidsrisico's. Dat brengt kosten met zich mee en ondermijnt bovendien de duurzame inzetbaarheid van medewerkers.
Daarom is het belangrijk om een goed beeld te krijgen van het zitgedrag van werknemers. Natuurlijk is ook het aantal uren dat werknemers in de vrije tijd zittend doorbrengen van belang. Maar het zitgedrag tijdens het werk is waar werkgevers iets mee kunnen.
Arboprofessionals zoals ergonomen en bedrijfsartsen kunnen daar een rol in spelen. Door adviezen over aanpassing van werkplekken en spreiding van activiteiten, bijvoorbeeld. Maar ook door preventieve signalering gekoppeld aan actieve stimulering om te bewegen.
Daarbij maakt het uiteraard uit in welke branche iemand werkzaam is – ict'ers en administratief medewerkers zitten het meest. Bovendien zitten werknemers die ook (of vooral) thuiswerken tijdens hun werkdag gemiddeld langer dan werknemers die altijd op locatie werken.
Ook de aard van het werk speelt mee. Werknemers die dagelijks meer dan 6 uur met een beeldscherm werken, zitten gemiddeld 6,8 uur per werkdag. Bij minder dan 6 uur beeldschermwerk is dat gemiddeld 2,7 uur.
Sta nu op, profiteer later
Al dat zitten kunnen mensen niet compenseren met een avondje sporten per week. Om gezondheidsproblemen op de lange termijn door te veel zitten te voorkomen is consequent en structureel meer bewegen een must. Lastig, want zitten is nu eenmaal vaak comfortabeler dan staan of bewegen; het kost minder energie.
Ons zitgedrag veranderen is heel moeilijk, zegt Martin Hersman tegen het AD. Deze oud-topsporter adviseert bedrijven over gezond werkgeverschap en is ambassadeur van de Beweegalliantie. "Worden we direct beloond voor ons gedrag, dan veranderen we sneller," zegt hij. "Maar van ongezond gedrag merk je de gevolgen niet binnen een week of een maand, maar pas over 15 of 20 jaar. Zo ver vooruitkijken vinden we sowieso lastig. Als je gaat padellen en ik geef je nu een tip, dan speel je vandaag of morgen al beter. Je wordt er dus direct voor beloond. Bij minder zitten werkt dat anders."
Doorbreken van de zitroutine
Bij te veel zitten is er nog iets anders van belang, zegt Hopman: "Het zit 'm niet alleen in het aantal uren zitten, maar ook in hoelang je achter elkaar blijft zitten. We weten dat het belangrijk is om het zitten te onderbreken."
Kleine aanpassingen kunnen daarom al een groot verschil maken. Door regelmatig even op te staan, wordt te lang zitten meteen een stuk minder schadelijk. Ook hierover kunnen bedrijfsartsen en ergonomen werkgevers adviseren. Daarbij moeten zij vooral de hybride werkers niet vergeten.
Ook werkenden zelf kunnen werken aan minder zitten en vooral minder lang achter elkaar. Fysiotherapeut Schoenmakers geeft alvast een paar praktische tips aan (thuis)werkenden om het zitten tijdens de werkdag regelmatig te onderbreken:
- Regelmatig pauzeren – Sta elk half uur even op, ook al is het maar 1 à 2 minuten. "De 30-minutenregel werkt echt. Gebruik een app of timer die je eraan herinnert om even te pauzeren en te bewegen."
- Staand bellen – Sta op wanneer je gebeld wordt. Nog beter: loop een rondje door je huis of kantoor.
- Koffiepauze? Wandelpauze! – Haal je koffie niet uit de automaat naast je bureau, maar maak er een blokje om van.
- Werkplek afwisselen – Gebruik indien mogelijk een zit-sta bureau. "Een in hoogte verstelbaar bureau is goud waard."
- Beweeg tussendoor – Loop even naar een collega, pak de trap of doe wat rek- en strekoefeningen.
- Maak kleine omwegen – Kies de trap in plaats van de lift en wandel naar een collega in plaats van te mailen.
